Prokrastynacja – co to jest i jak z nią walczyć?

prokrastynacja

Prokrastynacja jest tendencją do odkładania wszystkich ważnych czynności na później. Niektórzy w tym momencie się zaśmieją – to przecież objaw lenistwa! Nie – to choroba i trzeba z nią walczyć!

Chorobliwe zwlekanie

Prokrastynacja została uznana za zaburzenie psychiczne niedawno, lecz objawy ją charakteryzujące są powszechnie znane i z pewnością każdy z nas niejednokrotnie się z nimi zmagał. Różnica polega na tym, że prokrastynatorzy potrzebę odkładania ważnych rzeczy na później odczuwają stale.  I mimo że często mają przez to kłopoty i sami uświadamiają sobie błędy własnego postępowania, nie potrafią nic z tym zrobić. Kiedy tylko kolejny raz stoją przed ważną decyzją, bądź muszą zrealizować jakieś zadanie, postępują zgodnie z wyuczonym schematem.

Samo słowo pochodzi z łaciny, gdzie „procrastinatio” to dokładnie „odroczenie”, „zwłoka”. Specjaliści źródeł powstania tego zaburzenia upatrują w dzieciństwie i donoszą, że szczególne tendencje do zapadania na tę przypadłość posiadają osoby uzdolnione, które nie musiały wkładać wielkiej ilości wysiłku na przykład w przygotowanie do klasówki (przez co mogły zrobić to szybciej, niż inni – wręcz w ostatniej chwili), jak również w nieumiejętności radzenia sobie z popełnianymi przez siebie błędami (niezdolność do akceptacji popełnianych przez siebie błędów).

prokrastynacja

Przyczynami pojawienia się tego zaburzenia jest lęk, który może mieć pięć przyczyn. Mogą one występować oddzielnie, bądź równocześnie:

1. Lęk przed porażką

Dana osoba tak bardzo może obawiać się, że pewnych czynności nie uda się wykonać, iż specjalnie odwleka ich wykonanie na ostatnią chwilę – w przypadku niepowodzenia może sobie zawsze tłumaczyć, że gdyby dysponowała większą ilością czasu, z pewnością wszystko by jej się udało.

Mechanizm ten związany jest z nieumiejętnością radzenia sobie z popełnianiem błędów. Jeśli się bardzo staramy, lecz coś nam nie wychodzi – czujemy się sfrustrowani i mało wartościowi. Jeśli jednak zrzucimy odpowiedzialność na brak czasu, możemy wytłumaczyć tym niepowodzenie i nasze poczucie własnej wartości na tym nie cierpi.

2. Lęk przed sukcesem

Lęk spowodowany jest obawą, iż sukces wywoła zazdrość, bądź też sprawi, iż oczekiwania względem nas dodatkowo wzrosną. Taka osoba wręcz boi się wykonania zadania w sposób poprawny, ponieważ nie wie, jakie konsekwencje to przyniesie – obawia się, iż wcale nie będą one pozytywne.

3. Lęk przed bezradnością

Osoba dotknięta prokrastynacją pragnie mieć nad wszystkim kontrolę i bardzo nie lubi, kiedy coś dzieje się wbrew jej woli. Jeśli więc ktoś nakazuje jej coś zrobić, autonomia nakazuje zignorować ów rozkaz tak długo, jak tylko się da – w ten sposób odwlekanie czynności jest dla chorego próbą charakteru, potwierdzającym własną niezależność i posiadanie wpływu na rozwój sytuacji.

4. Lęk przed izolacją

Prokrastynator zachowuje się jak dziecko, które łaknie pomocy rodziny i chce, aby podejmowano za niego co ważniejsze decyzje. W ten sposób przypomina o własnym istnieniu, zwiększa swoje poczucie bezpieczeństwa i czuje się jak członek większej grupy – nawet jeśli popełni błąd, odpowiada za to ktoś inny, a jeśli powinie się nam noga, to ktoś nam pomoże. Lęk przed izolacją jest lękiem przed samotnością.

5. Lęk przed intymnością

Prokrastynator może również obawiać się, że ktoś odkryje jego wady i przestanie go kochać/szanować/lubić. Stąd niechęć do bliższej znajomości z pewnymi osobami i na przykład ustawiczne spóźnianie się na spotkania, czy ich odwlekanie.

Jak z tym walczyć?

Walka z prokrastynacją nie jest prosta, ponieważ zakorzenionych w nas od dziecka przyzwyczajeń bardzo ciężko się pozbyć. Użycie środków farmakologicznych również nie przynosi w walce z tym zaburzeniem zadowalających efektów, jako że powodują rozkojarzenie, bądź niechęć do działania w ogóle, co nie ułatwia radzenia sobie z problemem.

Dobre efekty przynosi jednakże terapia psychologiczna oraz praca własna pacjenta – mierzenie się z problemami i wyrobienie w sobie przyzwyczajenia do wykonywania zadań wtedy, gdy jest na to odpowiednia pora. Nowe przyzwyczajenie stopniowo zastępuje stare.

prokrastynacja

Oto kilka porad, jak poradzić sobie z odwlekaniem wszystkiego na później:

Rozpoczynaj pracę od najtrudniejszych zadań → W ten sposób pozbędziesz się stopniowo tendencji do odkładania wymagających zadań na ostatnią chwilę. To poprawia samopoczucie i relaksuje, gdy zadanie zostaje wykonane – satysfakcja i odprężenie sprawią, że po pewnym czasie sami zaczniemy dążyć do odczuwania tych emocji.

Zorganizuj swoją pracę → Staraj się wykonywać zadania krok po kroku, wedle wcześniej ustalonego planu. Nie będzie to łatwe, jednak satysfakcja z kolejno odhaczonych punktów stanie się bardzo pożądanym uczuciem.

Nagradzaj się za wykonanie zadań w terminie → Jeśli uda się wykonać ważne zadanie na czas i to bez zbędnego odwlekania, spraw sobie coś ładnego, bądź nagródź choćby drobną słodkością. Nagrody są dobrą motywacją!

Wyobrażaj sobie pozytywne aspekty osiągniętego sukcesu → Nie warto rozmyślać o trudności zadania, bać się niepowodzenia, czy obawiać, że sukces przyniesie nam coś złego. Osiągnięcie sukcesu jest dla niektórych ludzi celem życia – dlaczego mielibyśmy się tego bać?

Poproś kogoś o kontrolowanie swoich postępów → W ten sposób pozbędziesz się płynącego z góry nakazu i zapobiegniesz wystąpieniu „lęku przed bezradnością” – wszak sam poprosiłeś o nadzór. Sprawdzanie postępów powierz zaufanej osobie, na przykład przyjacielowi. Jeśli ktoś bliski będzie sprawdzał jak nam idzie, poczujemy motywację aby wypaść jak najlepiej! I wszystko będziemy chcieli zrobić na czas!

Jest to wpis gościnny, autorstwa Anny Magleskiej z portalu terazKOBIETA.pl